powrót do góry

Kontakt: lp.surtet@kezsybz

Być Tetrusem

Kontakt

lp.surtet@kezsybz

Stemirac, NIPRO i komórki macierzyste.

Leczenie uszkodzenia rdzenia kręgowego.

Regeneracja rdzenia kręgowego.

Terapia tetraplegii i paraplegii.

Stemirac - japońska terapia komórkami macierzystymi w leczeniu uszkodzeń rdzenia kręgowego

Badania nad kręgosłupem i komórkami macierzystymi

Przez wiele lat uszkodzenie rdzenia kręgowego oznaczało dla większości pacjentów trwałą utratę sprawności poniżej poziomu urazu. Współczesna medycyna potrafi coraz skuteczniej ratować życie osób po ciężkich wypadkach, stabilizować kręgosłup i prowadzić rehabilitację, jednak odbudowa uszkodzonych połączeń nerwowych nadal pozostaje jednym z największych wyzwań neurologii. Naukowcy od dawna poszukują metod, które mogłyby nie tylko ograniczać następstwa urazu, ale również wspierać regenerację układu nerwowego. Jednym z kierunków tych badań jest wykorzystanie komórek macierzystych.

Szczególnie interesującym przykładem zastosowania tej technologii jest japoński preparat Stemirac, opracowany przez firmę NIPRO we współpracy z Uniwersytetem Medycznym w Sapporo. Preparat powstaje z komórek macierzystych pobranych ze szpiku kostnego samego pacjenta i jest przeznaczony do leczenia następstw urazowego uszkodzenia rdzenia kręgowego. W listopadzie 2026 roku pojawiła się bardzo ważna wiadomość. Japońskie Ministerstwo Zdrowia przyznało Stemirac pełne dopuszczenie do obrotu, po wcześniejszym okresie warunkowej rejestracji. Jest to istotny krok w rozwoju medycyny regeneracyjnej i ważna informacja dla osób z uszkodzeniami rdzenia kręgowego.

Czym jest Stemirac?

Stemirac (STEMIRAC Injection) to produkt medycyny regeneracyjnej zawierający ludzkie, autologiczne mezenchymalne komórki macierzyste pochodzące ze szpiku kostnego. Warto wyjaśnić dwa istotne pojęcia.

Autologiczne oznacza, że komórki wykorzystywane w leczeniu pochodzą od samego pacjenta. Nie są pobierane od dawcy ani od innej osoby.

Mezenchymalne komórki macierzyste (MSC) to komórki, które występują między innymi w szpiku kostnym. Mają zdolność różnicowania się w określone typy komórek, a także wydzielania różnych substancji biologicznie aktywnych, które mogą wpływać na funkcjonowanie innych komórek i procesy naprawcze organizmu.

Preparat opracowano w Japonii na podstawie wieloletnich badań zespołu profesora Osamu Hommy z Uniwersytetu Medycznego w Sapporo. W pracach nad jego wdrożeniem uczestniczyła firma NIPRO, która odpowiada za rozwój technologii produkcji oraz komercjalizację preparatu. Stemirac nie jest klasycznym lekiem farmakologicznym. To specjalnie przygotowany produkt komórkowy, którego podstawowym składnikiem są żywe komórki pacjenta.

Jak powstaje preparat Stemirac?

Jedną z najważniejszych cech tej terapii jest wykorzystanie własnych komórek pacjenta. Proces rozpoczyna się od pobrania materiału biologicznego, który następnie trafia do specjalistycznego laboratorium. Procedura obejmuje kilka etapów.

1. Pobranie szpiku kostnego

Od pacjenta pobiera się szpik kostny, najczęściej z okolicy kości biodrowej. Wykonuje się również pobranie krwi obwodowej, z której uzyskuje się materiał wykorzystywany do przygotowania preparatu.

2. Izolacja komórek macierzystych

W laboratorium z pobranego szpiku wyodrębnia się mezenchymalne komórki macierzyste. Następnie poddaje się je odpowiednim procedurom hodowli.

3. Namnażanie komórek

Wyizolowane komórki umieszcza się w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych, gdzie mogą się namnażać. Celem jest uzyskanie odpowiedniej liczby komórek potrzebnych do przygotowania dawki terapeutycznej.

4. Przygotowanie preparatu

Po zakończeniu hodowli komórki są odpowiednio przygotowywane i przechowywane w warunkach umożliwiających ich późniejsze wykorzystanie.

5. Podanie pacjentowi

Gotowy preparat podawany jest dożylnie, w postaci wlewu. Nie polega to zatem na bezpośrednim wszczepieniu komórek do miejsca uszkodzenia rdzenia kręgowego. Według dokumentacji rejestracyjnej z 2018 roku stosowana dawka wynosiła od 50 do 200 milionów komórek. Szczegółowe przygotowanie i podanie preparatu odbywa się w ramach specjalistycznej procedury medycznej.

W jaki sposób komórki macierzyste mogą pomóc w uszkodzonym rdzeniu kręgowym?

To najważniejsza część całej technologii. Po ciężkim urazie rdzenia kręgowego dochodzi nie tylko do bezpośredniego uszkodzenia komórek nerwowych i ich wypustek, ale również do uruchomienia wtórnych procesów uszkadzających tkankę. Należą do nich między innymi stan zapalny, zaburzenia ukrwienia, obrzęk oraz reakcje prowadzące do dalszego obumierania komórek. Nawet jeśli część włókien nerwowych nie została zniszczona bezpośrednio podczas wypadku, może ulec uszkodzeniu w następstwie tych procesów. Komórki mezenchymalne wykorzystywane w preparacie Stemirac mają kilka właściwości, które mogą być korzystne w takich okolicznościach.

Działanie neuroprotekcyjne

Komórki mogą wydzielać substancje nazywane czynnikami neurotroficznymi. Są to związki wspierające przeżycie i funkcjonowanie komórek nerwowych. Mogą również ograniczać procesy prowadzące do ich dalszego uszkadzania.

Wpływ na stan zapalny

Mezenchymalne komórki macierzyste wykazują właściwości immunomodulacyjne. Oznacza to, że mogą wpływać na aktywność układu odpornościowego i ograniczać niekorzystne reakcje zapalne w uszkodzonej tkance.

Oddziaływanie na procesy regeneracyjne

Komórki mogą oddziaływać na środowisko uszkodzonego rdzenia kręgowego, wspierając procesy naprawcze i aktywność innych komórek.

Potencjalne różnicowanie w kierunku komórek układu nerwowego

W badaniach nad komórkami mezenchymalnymi analizuje się również ich zdolność do różnicowania w komórki o cechach komórek nerwowych. Nie oznacza to jednak, że po podaniu Stemirac komórki automatycznie zastępują zniszczone neurony i odtwarzają przerwane połączenia nerwowe. Istotne jest to, że działanie preparatu nie opiera się na jednym mechanizmie. Zakłada się, że korzystny efekt może wynikać z kilku współdziałających procesów biologicznych. Naukowcy nie twierdzą, że podanie komórek macierzystych gwarantuje odbudowę przeciętego rdzenia kręgowego. Celem jest poprawa funkcjonowania układu nerwowego i ograniczenie następstw urazu.

Pierwsze badania kliniczne - skąd wzięły się nadzieje?

Droga do opracowania Stemirac trwała wiele lat. Po badaniach laboratoryjnych i eksperymentach przedklinicznych rozpoczęto badania z udziałem pacjentów po urazowych uszkodzeniach rdzenia kręgowego. Szczególnie ważne były wyniki niewielkiego badania klinicznego, które stało się podstawą pierwszego dopuszczenia preparatu do stosowania w Japonii.

W badaniu oceniano między innymi zmiany w skali AIS (ASIA Impairment Scale), wykorzystywanej do określania stopnia uszkodzenia rdzenia kręgowego. Skala obejmuje pięć kategorii:

  • AIS A - całkowite uszkodzenie rdzenia kręgowego w rozumieniu kryteriów badania neurologicznego.
  • AIS B - zachowane czucie poniżej poziomu uszkodzenia, bez zachowanej funkcji ruchowej spełniającej kryteria tej kategorii.
  • AIS C - zachowana funkcja ruchowa, ale większość badanych mięśni poniżej poziomu neurologicznego uszkodzenia nie osiąga siły pozwalającej na funkcjonalny ruch przeciwko grawitacji.
  • AIS D - zachowana funkcja ruchowa, przy czym co najmniej połowa kluczowych mięśni poniżej poziomu uszkodzenia osiąga siłę co najmniej 3 w skali Lovetta.
  • AIS E - prawidłowe funkcje czuciowe i ruchowe w badaniu neurologicznym.

W badaniu dotyczącym Stemirac uczestniczyło 13 pacjentów z urazowym uszkodzeniem rdzenia kręgowego, zakwalifikowanych do kategorii AIS A, B lub C. Po zastosowaniu preparatu u 12 z 13 pacjentów zaobserwowano poprawę o co najmniej jeden stopień w skali AIS. Wyniki przedstawiały się następująco:

  • AIS A - poprawę odnotowano u 5 z 6 pacjentów.
  • AIS B - poprawę odnotowano u 2 z 2 pacjentów.
  • AIS C - poprawę odnotowano u 5 z 5 pacjentów.

Łącznie oznaczało to poprawę u 92,3 procent uczestników badania. To wyniki, które zwróciły uwagę środowiska medycznego i stały się jednym z argumentów przemawiających za dalszym rozwojem tej metody.

Trzeba jednak pamiętać o bardzo ważnym ograniczeniu: badanie obejmowało zaledwie 13 osób. Nie było dużym, losowym badaniem z grupą kontrolną, które pozwoliłoby jednoznacznie oddzielić wpływ terapii od naturalnego procesu powrotu funkcji neurologicznych. Szczególnie w pierwszych miesiącach po urazie u części pacjentów może dochodzić do samoistnej poprawy. Dlatego sam fakt wystąpienia poprawy po podaniu preparatu nie dowodzi jeszcze, że została ona spowodowana wyłącznie przez komórki macierzyste. Właśnie dlatego konieczne było zebranie znacznie większej liczby danych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa terapii.

Rok 2018 - pierwsze dopuszczenie do stosowania w Japonii

28 grudnia 2018 roku japońskie Ministerstwo Zdrowia przyznało preparatowi Stemirac warunkowe i ograniczone czasowo dopuszczenie do obrotu. Był to ważny moment w historii medycyny regeneracyjnej. Stemirac stał się pierwszym produktem tego rodzaju dopuszczonym w Japonii do leczenia następstw urazowego uszkodzenia rdzenia kręgowego.

Zastosowanie specjalnej procedury rejestracyjnej było związane z charakterem medycyny regeneracyjnej. W przypadku innowacyjnych terapii komórkowych uzyskanie dużej liczby danych klinicznych przed dopuszczeniem do stosowania może być szczególnie trudne. Japoński system przewidywał możliwość warunkowego dopuszczenia produktu, jeśli dostępne dane wskazywały na określony poziom skuteczności i akceptowalny profil bezpieczeństwa, przy jednoczesnym obowiązku dalszej oceny terapii po jej wprowadzeniu.

Nie oznaczało to jednak, że preparat uznano za metodę ostatecznie potwierdzonej skuteczności. Zgodnie z warunkami pierwszego dopuszczenia terapię przeznaczono dla pacjentów z urazowym uszkodzeniem rdzenia kręgowego w kategoriach AIS A, B i C. Istotne było również odpowiednio wczesne pobranie szpiku kostnego.

Dokumentacja przewidywała, że pobranie powinno być przeprowadzone z założenia w ciągu 31 dni od urazu, zależnie od stanu ogólnego pacjenta. Po przygotowaniu preparat należało podać możliwie szybko. Leczenie mogło odbywać się wyłącznie w odpowiednio przygotowanych ośrodkach medycznych, pod nadzorem lekarzy posiadających doświadczenie w leczeniu urazów rdzenia kręgowego.

Siedem lat obserwacji - droga do pełnego dopuszczenia

Warunkowe dopuszczenie preparatu w 2018 roku oznaczało rozpoczęcie kolejnego etapu. Producent musiał gromadzić dane dotyczące pacjentów, którzy otrzymywali terapię w rzeczywistych warunkach klinicznych. Obserwacje obejmowały zarówno skuteczność, jak i bezpieczeństwo stosowania preparatu.

Nie chodziło już wyłącznie o wyniki niewielkiego badania klinicznego. Istotne stało się sprawdzenie, jak terapia sprawdza się w codziennej praktyce medycznej, u pacjentów o różnym stopniu uszkodzenia rdzenia i z różnymi następstwami urazu. W listopadzie 2025 roku NIPRO złożyło wniosek o pełne dopuszczenie preparatu do obrotu. Po przeprowadzeniu oceny zgromadzonych danych japońskie Ministerstwo Zdrowia podjęło decyzję, na którą czekano od lat.

16 listopada 2026 - Stemirac otrzymuje pełne dopuszczenie do obrotu!

To najważniejsza wiadomość dotycząca tej terapii w ostatnim czasie. 16 listopada 2026 roku firma NIPRO poinformowała o uzyskaniu pełnego dopuszczenia do obrotu preparatu Stemirac przez japońskie Ministerstwo Zdrowia.

Jest to pierwsza w Japonii sytuacja, w której produkt medycyny regeneracyjnej uzyskał pełne dopuszczenie po wcześniejszym warunkowym i ograniczonym czasowo dopuszczeniu w ramach specjalnej procedury przewidzianej dla tego rodzaju terapii. Informację potwierdził również Uniwersytet Medyczny w Sapporo, który od początku uczestniczył w opracowywaniu preparatu.

Co to oznacza w praktyce? Przede wszystkim oznacza, że Stemirac przeszedł kolejny etap oceny regulacyjnej. Zgromadzone dane dotyczące stosowania preparatu pozwoliły na uzyskanie pełnego dopuszczenia, a terapia może być nadal oferowana pacjentom w Japonii. Nie jest to już wyłącznie eksperymentalna metoda dostępna w ramach badań klinicznych. Preparat ma status dopuszczonego produktu medycyny regeneracyjnej.

Warto jednak podkreślić, że pełne dopuszczenie nie oznacza gwarancji odzyskania sprawności przez każdego pacjenta. Nie oznacza również, że terapia potrafi całkowicie odbudować zniszczony rdzeń kręgowy. To ważny postęp, ale nie cudowne lekarstwo na paraliż.

Czy Stemirac może pomóc osobom z tetraplegią i paraplegią?

Tetraplegia i paraplegia są następstwami uszkodzenia rdzenia kręgowego, które mogą prowadzić do trwałej utraty funkcji ruchowych i czuciowych. W przypadku uszkodzeń odcinka szyjnego konsekwencją może być porażenie czterech kończyn, natomiast urazy odcinka piersiowego i lędźwiowego mogą powodować paraplegię.

Stemirac opracowano z myślą o leczeniu neurologicznych następstw urazowego uszkodzenia rdzenia kręgowego, dlatego jego potencjalne zastosowanie dotyczy również pacjentów z tetraplegią i paraplegią. Jednak bardzo ważne jest rozróżnienie pomiędzy możliwością zastosowania terapii a jej potwierdzoną skutecznością w określonej grupie pacjentów.

Pierwotne wskazania obejmowały osoby z urazowym uszkodzeniem rdzenia w kategoriach AIS A, B i C. Terapia była ukierunkowana na wczesny okres po urazie, a nie na osoby, które od wielu lat żyją z trwałym porażeniem. To zasadnicza różnica.

A co z osobami, które doznały urazu rdzenia kręgowego wiele lat temu?

Właśnie tutaj pojawia się najwięcej pytań i nadziei. W przypadku wieloletnich uszkodzeń rdzenia kręgowego sytuacja biologiczna jest inna niż bezpośrednio po wypadku. Procesy ostrego stanu zapalnego i wtórnego uszkodzenia tkanek dawno się zakończyły, a w miejscu urazu mogą występować blizna glejowa i trwałe zmiany strukturalne. Nie można więc automatycznie zakładać, że metoda skuteczna w pierwszych tygodniach po urazie będzie równie skuteczna po pięciu, dziesięciu czy trzydziestu latach.

Warto jednak zwrócić uwagę, że japońscy naukowcy i firma NIPRO nie ograniczyli swoich zainteresowań wyłącznie do świeżych urazów. W Japonii zarejestrowano również badanie kliniczne II fazy dotyczące pacjentów z przewlekłym uszkodzeniem rdzenia kręgowego. Badanie zaplanowano dla osób z kategoriami AIS C i D, a jego celem jest ocena bezpieczeństwa i skuteczności dożylnego podawania autologicznych komórek mezenchymalnych.

Jest to szczególnie interesujący kierunek, ponieważ dotyczy pacjentów znajdujących się poza ostrym okresem po urazie. Należy jednak wyraźnie zaznaczyć: prowadzenie takiego badania nie jest dowodem, że terapia działa u osób z wieloletnią, całkowitą tetraplegią lub paraplegią. Nie oznacza też, że została już dopuszczona do leczenia wszystkich pacjentów przewlekłych.

Badanie dotyczące przewlekłych uszkodzeń jest osobnym etapem prac naukowych i nie należy utożsamiać go z aktualnym wskazaniem preparatu. Dla osób z wieloletnim uszkodzeniem rdzenia kręgowego najważniejsze będzie poznanie wyników tych badań.

Czy Stemirac oznacza możliwość odzyskania chodzenia?

Warto zachować szczególną ostrożność wobec takich oczekiwań. Poprawa w skali AIS nie jest równoznaczna z odzyskaniem zdolności chodzenia. Skala ta ocenia funkcje czuciowe i ruchowe, a zmiana kategorii może oznaczać różny zakres poprawy u poszczególnych pacjentów.

U jednej osoby może dojść do poprawy siły mięśniowej, u innej do częściowego powrotu czucia, a u jeszcze innej zmiana może mieć znaczenie dla codziennego funkcjonowania. Nie można zatem obiecywać, że pacjent z tetraplegią odzyska sprawność rąk, zacznie samodzielnie chodzić lub przestanie korzystać z wózka inwalidzkiego.

Dla wielu osób nawet niewielka poprawa funkcji neurologicznych może jednak mieć ogromne znaczenie. Może oznaczać większą samodzielność, łatwiejszą rehabilitację czy poprawę możliwości wykonywania codziennych czynności. Właśnie dlatego dalsze badania nad terapiami regeneracyjnymi mają tak duże znaczenie.

Bezpieczeństwo terapii - czy komórki macierzyste są całkowicie bezpieczne?

Wykorzystanie własnych komórek pacjenta ma istotną zaletę: ogranicza niektóre problemy związane z zastosowaniem materiału biologicznego pochodzącego od innej osoby. Nie oznacza to jednak całkowitego braku ryzyka.

Pobranie szpiku kostnego jest procedurą medyczną, która może wiązać się z bólem, krwawieniem lub innymi powikłaniami. Również pobranie krwi i dożylne podanie preparatu wymagają odpowiedniego nadzoru. W dokumentacji pierwszego badania klinicznego odnotowano między innymi przypadki niedokrwistości związanej z pobieraniem krwi oraz ból w miejscu nakłucia podczas pobierania szpiku.

Istotne jest również monitorowanie pacjentów po podaniu preparatu i prowadzenie dalszych obserwacji. Pełne dopuszczenie produktu oznacza, że japońskie organy regulacyjne uznały dostępne dane za wystarczające do zakończenia procedury warunkowej. Nie oznacza jednak, że wszystkie możliwe działania niepożądane zostały wykluczone. Jak w przypadku każdej nowej technologii medycznej, konieczne pozostaje dalsze gromadzenie doświadczeń klinicznych.

Czy Stemirac będzie dostępny w Polsce?

Na dzień 20 listopada 2026 roku pełne dopuszczenie Stemirac dotyczy Japonii. Nie należy utożsamiać japońskiej zgody na dopuszczenie do obrotu z automatycznym dopuszczeniem preparatu w Unii Europejskiej.

Aby terapia mogła być rutynowo oferowana pacjentom w Polsce, konieczne jest spełnienie odpowiednich wymogów regulacyjnych i organizacyjnych. Znaczenie ma również dostępność wyspecjalizowanych ośrodków, możliwości przygotowania preparatu oraz finansowanie leczenia. Uniwersytet Medyczny w Sapporo poinformował, że po uzyskaniu pełnego dopuszczenia Stemirac będzie nadal oferowany w Japonii w ośrodkach posiadających odpowiednie możliwości prowadzenia takiego leczenia.

Nie oznacza to jednak, że pacjent z Polski może po prostu zgłosić się do dowolnego japońskiego szpitala i otrzymać terapię. Kwalifikacja zależy od wskazań medycznych, stanu pacjenta i obowiązujących zasad leczenia. Osoby zainteresowane tą metodą powinny korzystać przede wszystkim z informacji pochodzących od producenta, ośrodków medycznych oraz właściwych instytucji regulacyjnych.

Nadzieja na przyszłość, ale bez obietnic bez pokrycia

Rozwój Stemirac jest ważnym wydarzeniem dla medycyny regeneracyjnej. Po raz pierwszy produkt przeznaczony do leczenia następstw urazowego uszkodzenia rdzenia kręgowego przeszedł w Japonii całą drogę od warunkowego dopuszczenia do pełnej zgody na obrót. To istotny sygnał, że badania nad wykorzystaniem komórek macierzystych nie ograniczają się już wyłącznie do laboratoriów i eksperymentów. Jednocześnie nie wolno zapominać, że droga do skutecznego leczenia przewlekłych uszkodzeń rdzenia kręgowego nadal jest długa.

Dla osób, które doznały urazu wiele lat temu, najważniejsze będą wyniki badań nad zastosowaniem terapii w przewlekłej fazie uszkodzenia. To właśnie one mogą odpowiedzieć na pytanie, czy komórki macierzyste będą w stanie przynieść korzyści również pacjentom, u których od wypadku upłynęło wiele lat.

Warto śledzić rozwój tej technologii, ale nie należy traktować jej jako gwarancji odzyskania sprawności ani rezygnować z dotychczasowych metod rehabilitacji i opieki medycznej. Każdy kolejny krok w kierunku lepszego zrozumienia procesów regeneracji rdzenia kręgowego jest ważny. Być może przyszłość przyniesie metody, które pozwolą skuteczniej pomagać także osobom od wielu lat żyjącym z tetraplegią i paraplegią.

Źródła i materiały

  1. NIPRO - oficjalny komunikat o pełnym dopuszczeniu Stemirac, 16.11.2026.
  2. Uniwersytet Medyczny w Sapporo - informacja o pełnym dopuszczeniu preparatu, 17.11.2026.
  3. PMDA - raport oceny Stemirac, 2018.
  4. Japoński rejestr badań klinicznych - badanie Stemirac w przewlekłych uszkodzeniach rdzenia kręgowego.